Bir şeyin İslam’da caiz olup olmadığını anlamamız için bilmemiz gereken kurallardan birisi de şudur: Bütün nesneler ve eylemler (eşya ve ef’âl) ya bizzat gayedir ya da bir gayenin aracıdır. Bizzat gaye olan şeyler başka bir ölçüye bakılmaksızın, salt kendileri olarak iyidirler ya da kötüdürler. İyi olanlarda gaye, onların yapılması ya da olmasıdır. Kötü olanlar da gaye ise onların da yapılmaması ya da olmamasıdır. Araç olan şeyler ya da eylemler ise salt kendileri olarak (bizzat) iyi ya da kötü değildirler. Sebep oldukları ya da götürdükleri şeye göre iyi ya da kötü olurlar. Bir araç birden çok amaç için de kullanılabilir. O zaman da hangi şey/amaç için kullanılmışsa onun hükmünü alır. Mesela bir bıçak, ekmek kesmek, sebze doğramak vb şeylere araç kılındığında iyi ve gereklidir. Adam öldürme ya da yaralamak için kullanıldığında ise kötüdür. Bu sebeple, ‘bıçak iyidir’ ya da ‘bıçak kötüdür’ yerine, ekmek vb şeyler kesmek için bıçak iyidir, adam öldürmek ya da yaralamak için bıçak kötüdür deriz.

Bununla birlikte şu kuralımızı da göz önünde bulundurmamız gerekir: Bir şey ya zararlıdır, ya da faydalıdır. Yararlı ise helal, zararlı ise haramdır. Bazı şeylerde ise hem zarar hem de yarar bulunabilir. Bu durumda da yarar ve zarardan hangisi fasla ise bu şey onun hükmünü alır.

Şimdi sizin sorunuza bu açılardan baktığımızda diyebiliriz ki, elektrik bir araçtır, o halde onun kendisine değil, niçin kullanıldığına bakılarak onun için bir hüküm verebiliriz. Bu gün için elektrik olmadan hayatın olması hemen hemen imkansızdır. Ve elektrik bizatihi, yani kendisi olarak kötü değildir. Maddeye Allah tarafından konan müthiş enerjinin insan tarafından bulunması ve insanın hizmetinde kullanılması kötü olamaz. Ancak insanlar elbette her şeyi kötüye kullanabildikleri gibi elektriği de kötüye kullanabilirler. Buna rağmen elektriğin kullanılışına baktığımızda onun en az % 99 iyi işlerde kullanıldığını söyleyebiliriz. Öyleyse onunla kötü işler de yapıldığına bakarak onun kötü olduğunu söyleyemeyiz. Kötü olmayan bir şey de helaldir. Helal olan bir şeyin alınması, satılması ve tabii ki üretilmesi de helaldir. Kötüye kullanılması ise elbette haramdır. Ama bu da kötüye kullananları ilgilendirir.

İşin bir de öbür tarafı vardır: Bilim teknolojiyi üretti. Teknoloji, insanın yapacağı işleri daha hızlı ve daha çabuk yaptı. Üretim arttı, üretimle beraber refah ve sefahat da arttı. Böylece insanlar tembelleşti, hantallaştı. Şimdi doktorlar günümüzdeki insanın günde 5-6 km yürümesi gerektiğini söylüyorlar. Bunun anlamı şudur: İnsanın doğası her gün işte bu kadar hareket etmeye ayarlı olarak yaratılmıştır. Bir ayetin anlamı şöyledir: “Ey insan! Sen Rabbine kavuşuncaya dek, didinmek üzere yaratılmışsın”. Teknoloji bu günkü haliyle marjinal faydasını tamamlamış ve zararlı olmaya başlamıştır. Ya olduğu yerden işte bu kadar geri gelmesi, ya da bu zararlarını giderecek başka teknolojik çareler bulması gerekir. Bu haliyle yaparken yıkmakta, temizlerken kirletmektedir. Şu halde teknolojinin de felsefesi olmalıdır.