Doğrusu bu kabil soruların net ve kesin bir cevabının olduğunu sanmıyorum. Böyle bir cevap akılla ve kıyasla da bilinmez. Ancak Kitapta ve sünnette bir açıklama varsa o cevap sayılır. Böyle bir açıklama olduğunu da bilmiyorum. Bildiğimiz şeyler şunlardır:

Allah Alîm’dir, her şeyi bilir. Hakîm’dir, her yaptığı hikmetlidir, abes değildir ve yerli yerindedir.

Sizin de dediğiniz gibi, insanlar yaratılmadan önce bir ruhlar alemi (alem-i ervah) dönemi geçmiştir ve o alemde Allah ruhları karşısına alıp bizim mahiyetini bilmediğimiz bir sözleşme ile kendisinin Rab olarak tanınacağı sözünü onlardan almıştır. Belki de bu sözleşme ruhların ilk yaratılışta böyle bir kabiliyette ve tabir caiz ise böyle bir formatta yaratılmış olmalarıdır. Orada ruhların Allah’ın Rab oluşunu kabul etmeleri arasında bir farklılığın olması da düşünülemez. Öyle olsaydı bazıları da bu sözleşmeyi kabul etmediklerini açıkça söylerlerdi. Zaten ruhun bir bakıma Allah’tan olan bir hayat özü olduğunu düşünürsek, böyle bir farklılığın olmaması gerektiğini de anlamış oluruz.

O halde ruhlar âleminde iken cennete liyakat / hakediş bakımından bir farklılık olmamalıdır. Ancak ruhlar bu bedene girdikten ve dünya hayatına geldikten sonra, insanın elinde olan ve olmayan sebeplerden ötürü pek çok farklılıklar oluşacağı için her insan farklı bir kulvardan yarışa başlamış gibi olur ve bunun sonucu da doğal olarak farklı olur. Sonra bizler amellerin derecelerini ölçebilme bilgisine sahip değiliz. Bir işin yapılmasındaki niyetten tutun, ihlas ve samimiyete, içtenliğe, yapılışındaki temizlik ve mükemmelliğe göre o işin karşılığı da farklı olacaktır. Bizim bunu hesap etmemiz mümkün değildir. Allah’ın hangi amele ne kadar sevap yazacağını, onun katında neyin ne kadar değerli olduğunu da biz bilemeyiz. Bazen o bize göre küçücük bir amele, kişinin samimiyeti ve içtenliği, ya da safi Allah için yapmış olması sebebiyle çok büyük karşılıklar verebilir. Bildiğimiz şey, yaptıklarımızı mükemmel ve safi Allah rızası için yapmış olmamızın karşılığı artıracağından ibarettir. Allahu alem.