• KİMDİR
  • KİTAPLARI
  • BLOGU
  • CEVAPLARI
  • Prof Dr

    Faruk Beşer

    	
    	
    	
    	
    liste
    Mehmet İnanlı;

    Sigorta

    Sigortacılık yapmak caiz midir. Hayrettin hoca sigortacılık yapmanın caiz olmadığını ama sigorta ve kasko yaptırmanın caiz olduğunu ve hatta sigorta müessesinin İslam toplumunda bir gereksinim olduğunu söylüyor. Haram olmasını ise bu şirketlerin işi kar amaçlı yapması ve çok yüksek kârlar elde edilmesi ve dolaylı olarak da insanları sömürmüş olmasına bağlıyor. Haddim olmayarak bu görüşe katılmıyorum. Sigortacılığın dünyada çıkışını incelersek zaten kâr amacıyla ortaya çıktığını yani bir çeşit imece, yardımlaşma değil de ticari amaçla yapıldığını görüyoruz. Artı böyle kapitalist bir dünyada böyle büyük paraların döndüğü bir ortamda kâr amaçlamadan bu işi yapmaya da bir anlam veremiyorum. Devletin zorunlu kıldığı bir şeyi (zorunlu trafik sigortası, zorunlu deprem sigortası, zorunlu tarım sigortası, zorunlu yeşil kart sigortası) Allah ve Resulü’nün açık bir hükmü olmaksızın haram kılmak ne kadar doğru onu da yine siz büyüklerimize sormak lazım. Birazdan söyleyeceklerim bir önyargı değil ama haram hükmünü verenler acaba ben sigorta acenteliği açmasam sigortalarını kime yaptıracaklar. Yaptırırken haram değil de yaparken haram. Ya da devlet zorunlu kıldığı için yaptırmak haram değil, ama sigortacılık yapmak haram demek de yanlış ki bu görüşü de yine Ankara’da bir muhterem hoca savunuyor. Ona sormak lazım acaba devletin bir haramı zorunlu kılması onun yapılmasına helallik kazandırır mı? Daha bir sürü görüş var Hüsnü Aktaş farklı Mehmet Emin Akın farklı Hasan Karakaya farklı. Yani bir ittifak da yok. Ama yapmaya da çekiniyorum. Soruyu biraz uzattım ve hatta biraz karıştırdım ama siz kısaca sigortacılık yapmak caiz midir sorusuna cevap verirseniz yeterli. Ve haramsa niye ve neye dayanarak haram, helal ise niye ve neye dayanarak helal, merakla cevabınızı bekliyorum. Selametle.
    Cevap

    Sigorta konusunun pek çok yönü vardır. Hepsini burada anlatabilmemiz mümkün değildir. Sigorta öncelikle zorunlu ya da sosyal sigortalar, özel ticari sigortalar, özel dayanışma sigortaları (mütüel sigortalar, tekâfül sigortaları) diye üçe ayrılır. Üçüncüsü tamamen bir yardımlaşama ve dayanışma örgütlenmesi olduğu için caizdir ve bunda pek farklı düşünen de yoktur. Birincisi de aslında bundan farklı bir şey değildir ve bu nevi sigortaların amacı vatandaşın aralarında dayanışmalarını sağlayarak hayatın risklerini aralarında bölüşmelerinden ibarettir. Diğerinden farkı, sadece bunun zorunlu olmasıdır.

    Tartışmanın olduğu sigorta türü ise ikincisi, yani özel ticari sigortalardır. Aslında işleyiş olarak diğerlerinden farklı olmayan bu sigorta türünde iki olumsuz yön vardır. Birincisi bu sigortaların, bankada bloke etmek zorunda oldukları meblağ sebebiyle genellikle bir bankanın yan kuruluşu olup, topladıkları parayı faizde kullanmaları, ikincisi ise bazı hayat sigortası türlerini faizli bir özellikte uygulamalarıdır. Bunun dışında bu sigortaların mesela sosyal sigortalardan farkı sadece birini devletin, diğerini ise ticari bir şirketin organize etmesinden ibarettir. Bu ise hükmü değiştirmez. Bu iki olumsuzluğun birincisi, akdin dışında bir durum olduğu için akdi fasit ya da batıl kılmaz. Sadece benim alışveriş yaptığım, mesela bir bakkalın kazandığı para ile haram işler de çevirmesi gibi bir şeydir. Böyle bir alışveriş haram olmaz, ama kötülüğe dolaylı destek anlamı taşıdığı için sakıncasız da değildir. Çünkü Allah (cc): “İyilik ve takvada yardımlaşın, günah ve düşmanlıkta yardımlaşmayın” buyurmaktadır. Öyleyse bu kabil sigortaların, bu olumsuzluğu içermeyen alternatifleri varsa onlarla çalışmalı, bunlarla çalışmamalıdır. Ancak yoksa bunlarla çalışılabilir.

    İkinci olumsuzluk ise doğrudan faiz işlemidir ve bu akdin bizzat kendisi haramdır. Sigortalı belli bir süre primini yatırır, bu sürenin sonunda, reel faiziyle birlikte parasını geri alır. Bu elbette faizdir. Bizce bu iki olumsuzluğu giderme imkanı bulunduktan sonra özel sigortaların caiz olmadığını söylemenin hiçbir dayanağı yoktur. Ama bunun delilleri ve tartışılması isteniyorsa, bu uzun bir meseledir ve biz bunu henüz basılmayan “Sosyal Riskler Sigorta ve İslam” adlı eserimizde yaptık.
    , Faruk Beşer